Zoveelste EU-uitgavenfeest in Brussel

Op EU-niveau wordt intens onderhandeld over de Europese meerjarenbegroting, die vastlegt hoeveel de EU mag uitgeven tussen 2028 en 2034. Deze besprekingen over het “meerjarig financieel kader” (MFK) zijn complex. NGO’s blijken nog steeds grote invloed te hebben op het EU-debat. Dit ondanks het recente schandaal waarbij werd ontdekt dat ze miljarden euro’s belastinggeld van de Europese Commissie zouden hebben gekregen om de Green Deal van de voormalige klimaatpaus Frans Timmermans te promoten.

(Artikel door Pieter Cleppe, ondervoorzitter van Libera! en hoofdredacteur van BrusselsReport.eu, zoals oorspronkelijk gepubliceerd op Opinie-Z op 9 december 2025.)

In juli stelde de Europese Commissie schaamteloos voor om haar uitgaven bijna te verdubbelen, van ongeveer 1,2 biljoen euro over zeven jaar tot 2 biljoen euro, ondanks het feit dat de Europese Rekenkamer dit najaar voor het zesde achtereenvolgende jaar een “negatief” advies uitbracht over de EU-uitgaven. Daarbij eiste de Commissie ook meer bevoegdheden op het gebied van zogenaamde “eigen middelen” wat neerkomt op EU-belastingen met name op grote bedrijven, tabak, elektronisch afval en koolstofemissies.

Weerstand

Hoezeer de eurocraten het contact met de realiteit hebben verloren blijkt uit het feit, dat het voorgestelde “Corporate Resource for Europe” (CORE), dat ongeveer 6,8 miljard euro per jaar zou opleveren door bedrijven met een jaaromzet van meer dan vijftig miljoen euro en een vaste vestiging in de EU te belasten, bij de presentatie geen enkele positieve reactie kreeg van ook maar één EU-lidstaat.

Ook de “Tobacco Excise Duty Own Resource” (TEDOR) stuit op sterke weerstand. In juli noemde de Zweedse minister van Financiën Elisabeth Svantesson het voorstel “volstrekt onaanvaardbaar” en wees er daarbij op dat de Commissie niet alleen tabaksproducten wil aanpakken, maar ook alternatieven voor tabak. Zij verklaarde: “Het lijkt erop dat het voorstel van de Europese Commissie een zeer grote belastingverhoging op witte snus zou betekenen en bovendien wil de Commissie dat de belastinginkomsten naar de EU gaan en niet naar Zweden.”

Geen toeval

Het is geen toeval dat Zweden vijandig staat tegenover een dergelijke paternalistische benadering. Het land is de enige EU-lidstaat met een vrijstelling van het EU-verbod op snus, een nicotinezakje dat als alternatief fungeert voor het roken van tabak. Na drie decennia zijn de resultaten duidelijk: Zweden heeft niet alleen een van de laagste percentages rokers in Europa, maar ook een veel lagere incidentie van aan roken gerelateerde ziekten. In vergelijking met andere EU-landen heeft Zweden 44% minder tabak-gerelateerde sterfgevallen, 41% minder longkanker en 38% minder sterfgevallen door kanker.

De Europese Commissie lijkt het argument van de voorstanders van de Zweedse aanpak niet eens te begrijpen. Zo verklaarde de Eurocommissaris Wopke Hoekstra tijdens een hoorzitting van het Europees Parlement dat “roken dodelijk is, vapen dodelijk is”. “Hoekstra stelde daarmee beide gelijk, ook al blijkt volgens het ministerie van Volksgezondheid van de Britse regering ”uit de beste schattingen dat e-sigaretten 95% minder schadelijk zijn voor de gezondheid dan normale sigaretten.”

Druk van NGO’s

Ook het Deense voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie staat aan de kant van de paternalisten. Naar verluidt heeft het door aandringen van NGO’s de druk opgevoerd met een nieuwe voorstel voor aanzienlijk hogere belastingen op de meeste tabaks- en nicotineproducten.

Brussels Signal merkt hierover op dat “het herziene Deense voorstel strengere definities, hogere belastingtarieven en een agressievere aanpak om mazen in de wet te dichten introduceert. Het weerspiegelt de prioriteiten van hardline NGO’s zoals Smoke Free Europe en lijkt in sommige opzichten in strijd met de standpunten van de lidstaten en de lopende wetenschappelijke debatten. De Deense amendementen nemen de door NGO’s bepleite cijfermatige voorstellen over. Ze omvatten onder meer het vaststellen van het belastingtarief voor verwarmde tabaksproducten (HTP’s) op 360 euro per kilogram, meer dan het dubbele van het oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie van 155 euro per kilogram.”

NGO-schandaal

Het Deense voorzitterschap had het overnemen van de voorstellen van NGO’s beter kunnen vermijden, zeker gezien het aanhoudende NGO-schandaal, waarbij naar voren kwam dat de Commissie miljarden aan belastinggeld aan NGO’s zou hebben uitgegeven om de Green Deal te promoten. Dit terwijl de Commissie zij hen instructies gaf over hoe zij daarmee de beleidsvorming van de EU konden beïnvloeden.

Timmermans komt niet opdagen

Hoorzittingen hierover in het Europees Parlement hebben al plaatsgevonden. Een van de voormalige Europese commissarissen die hierbij betrokken was – de voormalige EU-klimaatpaus Frans Timmermans – weigert deel te nemen, maar de directeur van DG ENVI, Eric Mamer, was wel aanwezig. Daar erkende hij dat in het verleden specifieke lobbyactiviteiten werden beschreven in de werkprogramma’s die NGO’s bij hun aanvragen voor operationele subsidies voegden, maar benadrukte hij dat dit onder de nieuwe richtsnoeren die sinds 2024 van kracht zijn, niet langer het geval zou zijn.

Niettemin eisen Europarlementariërs zoals Sander Smit terecht dat subsidiecontracten in de toekomst openbaar worden gemaakt. Het feit dat NGO’s ondanks de recente onthullingen nog steeds zeer invloedrijk zijn in het beleidsvormingsproces van de EU, zou alleen maar een extra argument moeten zijn om ervoor te zorgen dat nepvertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld niet door de belastingbetaler worden gesteund.

De “zuinige alliantie”

Een hoopvolle ontwikkeling is in ieder geval de terugkeer van zuinige EU-lidstaten die een coalitie vormen om de eisen voor steeds meer EU-uitgaven in toom te houden. Politico merkt op dat de traditionele “zuinige” alliantie, bestaande uit Oostenrijk, Zweden, Duitsland, Nederland, Finland en Ierland, nu wordt versterkt door Frankrijk en België, beide nettobetalers aan de EU-begroting. Denemarken zal zich waarschijnlijk vanaf januari aansluiten, wanneer het niet langer voorzitter is van de EU-Raad.

Deze coalitie wil dat de omvang van de langetermijnbegroting van de EU wordt verminderd. De Oostenrijkse minister van Europese Zaken Claudia Plakolm stelde: “Als we op nationaal niveau de broekriem moeten aanhalen, kunnen we onmogelijk uitleggen waarom de Europese Commissie de grootste EU-begroting ooit heeft gepresenteerd … We moeten niet meer uitgeven, we moeten beter uitgeven.” De Zweedse minister van EU-Zaken Jessica Rosencrantz voegde daaraan toe: “Ik zie geen andere manier om vooruit te komen dan deze begroting op dieet te zetten en ons te concentreren op onze belangrijkste taken.”

Begrotingsdiscipline

De zuinige landen lijken er al in geslaagd te zijn andere EU-lidstaten te overtuigen om de EU-instellingen onder druk te zetten om meer begrotingsdiscipline aan de dag te leggen. In een ontwerpstandpunt van de Raad van de EU over de volgende zevenjarige begroting wordt aangedrongen op “begrotingsdiscipline” in alle EU-instellingen, met betrekking tot het voorstel van de Europese Commissie om de uitgaven voor administratieve kosten van de EU te verhogen van 82 miljard euro tot 118 miljard euro.

De EU-lidstaten verklaren daarbij: “vereenvoudigingsinspanningen op alle beleidsterreinen, met inbegrip van omnibuspakketten en de vermindering van het aantal (meerjarig financieel kader)programma’s, alsmede de invoering van nieuwe technologieën, waaronder AI, moeten leiden tot een vermindering van de administratieve lasten en overeenkomstige besparingen.”

Het lijkt er op dat het feestje in Brussel binnenkort wel eens afgelopen zou kunnen zijn.