Een op hol geslagen instelling
Nationale regeringen moeten Europese Commissie dringend dwingen om bij te sturen.
(Artikel door Pieter Cleppe, ondervoorzitter van Libera! en hoofdredacteur van BrusselsReport.eu.)
Eerder deze maand werd bekend dat de Europese Commissie het geld dat de EU aan Noord-Afrikaanse landen geeft zomaar even wil verdubbelen, tot maar liefst 42 miljard euro, waarbij men ook het Erasmusprogramme voor uitwisseling van studenten wil gaan uitbreiden naar die regio. Men hoeft geen migratie-expert te zijn om te begrijpen dat zoiets de huidige uitdagingen op dat vlak nog wat zal bemoeilijken. Het gaat werkelijk van kwaad naar erger met de Commissie-von der Leyen. Het is tekenend voor de Commissie – von der Leyen.
Eerder deze maand overleefde Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen wel twee moties van wantrouwen in het Europees Parlement. Hoewel haar linkse en rechtse tegenstanders niet de benodigde twee derde meerderheid haalden, steunde slechts een nipte meerderheid von der Leyen echter. De sfeer binnen de Europese Commissie blijft dan ook gespannen.
Opvallend was dat de Franse centrumrechtse Les Républicains, die deel uitmaken van de centristische Europese Volkspartij (EVP), hun steun gaven aan de motie van de EP-fractie van Marine Le Pens Rassemblement National om Von der Leyen af te zetten. Ook bij centrumlinks klinkt gemor. Het Duitse SPD-Europarlementslid René Repasi waarschuwde Von der Leyen dat ze zes maanden de tijd heeft om de beloften die ze aan zijn centrumlinkse fractie heeft gedaan na te komen, anders zou die fractie een eigen motie van afkeuring kunnen indienen.
Veelzeggend is dat de voorzitter van de Europese Commissie toegaf dat de grieven van het Europees Parlement “voortkomen uit een oprechte en legitieme bezorgdheid”. Het is duidelijk dat Von der Leyen beseft dat ze het zich niet meer kan veroorloven om te veel EVP-Europarlementsleden te verliezen, aangezien de EVP zich niet langer inhoudt om samen te werken met de meer rechtse fracties.
Het volgende grote strijdpunt wordt het voorstel van de Europese Commissie voor de langetermijnbegroting van de EU voor 2028-2034. Dat kan men eenvoudigweg samenvatten als een voorspelbare reeks eisen voor meer EU-belastingen, meer schulden en meer uitgaven – voor een totaalbedrag van maar liefst 2 biljoen euro. Volgens de Europese Commissie zelf gaat het niet om een verdubbeling, want men gaat er daar van uit dat het Coronaherstelfonds niet tijdelijk is, ondanks de zogenaamde toezegging aan Mark Rutte dat dit zo zou zijn.
Binnen het EP is de kritiek echter eerder dat de Commissie te weinig wil uitgeven. Figuren als de Italiaanse EVP-Europarlementariër Salvador de Meo waarschuwen daarbij naar verluidt voor “onderfinanciering voor bedrijven en burgers” die afhankelijk zijn van EU-fondsen. De beste man vertoeft allicht in een parallel universum waar EU-fondsen daadwerkelijk iets goeds doen – in tegenstelling tot wat de vele schandalen en kritische studies suggereren.
Gelukkig heeft het Europees Parlement beperkte politieke invloed, ondanks diens juridische macht. Een diplomaat vertrouwde toe aan Politico dat niemand zich zorgen hoeft te maken over een te machtig Europees Parlement. Hij stelde daarover: "Ik geloof niet in dit nieuwe Parlement, sorry. (...) Ze kunnen dreigen, maar als een leider de telefoon opneemt, vallen ze altijd in het gareel." Een voorbeeld hiervan is hoe de socialistische fractie onlangs instemde met het omnibuswetsvoorstel van Von der Leyen, een bescheiden poging tot vereenvoudiging van de EU-regelgeving, nadat de Spaanse socialistische premier Pedro Sanchez tussenbeide was gekomen.
Een Hongaarse betuttelaar
Binnen de Commissie rommelt het. Er was al Pfizergate, waarbij het Europees Hof van Justitie oordeelde dat de Europese Commissie de transparantieregels had geschonden door geen toegang te verlenen tot sms-berichten tussen Ursula Von der Leyen en de CEO van farmaceutisch gigant Pfizer.
Voorts zijn er ook nog de recente beschuldigingen dat de Hongaarse regering inlichtingenofficieren naar Brussel zou hebben gestuurd om informatie te verzamelen over EU-instellingen en om in dat kader een EU-ambtenaar te rekruteren. Der Spiegel, De Tijd en het Hongaarse Direkt36 beweren dat Hongaarse inlichtingenofficieren, vermomd als diplomaten, zouden hebben geprobeerd om EU-instellingen te infiltreren in de periode dat de huidige Hongaarse Europese commissaris, Olivér Várhelyi, permanente vertegenwoordiger van Hongarije bij de EU was.
Várhelyi zou president Ursula von der Leyen hebben verteld dat hij “niet op de hoogte” was van de vermeende spionageactiviteiten. Von der Leyenæs woordvoerder vertelde de media achteraf dat “de president blij is dat ze met de commissaris over deze kwestie heeft gesproken en dat de werkgroep haar werkzaamheden op dit gebied zal voortzetten”. Met andere woorden: Von der Leyen is absoluut niet geneigd om deze zaak te escaleren, en ook andere Europese regeringen komen liever niet in een directe diplomatieke confrontatie terecht, mocht alles worden bewezen.
Zoals ik al eerder opmerkte, zou de EU, als zij serieus werk wil maken van de bestrijding van vriendjespolitiek, haar EU-transfers voor alle lidstaten moeten stopzetten, gezien het feit dat het anders gemakkelijk is om de EU te beschuldigen van “dubbele standaarden”. Verhalen over vriendjespolitiek en uitvoerende controle van de rechterlijke macht duiken overal in andere Midden- en Oost-Europese landen op, zoals Polen, Tsjechië, Roemenië en Bulgarije. Soortgelijke problemen komen ook in de oude EU-lidstaten voorkomen, om nog maar te zwijgen van Italië. In 2021 heeft professor Vince Musacchio, een gerenommeerd anticorruptie-expert van het Rutgers Institute on Anti-Corruption Studies, gewaarschuwd dat de EU tussen 2015 en 2020 ongeveer 70 miljard euro aan structurele en investeringsfondsen aan Italië heeft toegewezen. De helft van deze fondsen is in handen van de georganiseerde misdaad terechtgekomen.
Dat gezegd zijnde, zou het aftreden van EU-commissaris Olivér Várhelyi misschien niet bepaald een reden voor treurnis zijn. Hij is verantwoordelijk voor gezondheidsbeleid, maar zei onlangs tegen Europarlementariërs dat “nieuwe tabaks- en nicotineproducten gezondheidsrisico's met zich meebrengen die vergelijkbaar zijn met die van traditionele producten”. Dit is gewoonweg onwetenschappelijke onzin, wat hem zou moeten diskwalificeren voor deze functie. Várhelyi heeft bovendien een betuttelend kantje. Tijdens een vergadering met de gezondheidscommissie van het Europees Parlement drong hij er aan een belastingstelsel voor producten met een hoog suiker-, vet- en zoutgehalte in te voeren. Daarbij pleitte hij er ook onbeschaamd voor dat een deel van die inkomsten naar de EU-begroting zou moeten gaan. Men mag dus ook wel wat vragen stellen bij het euroskeptische gehalte van de Hongaarse regering, die hem nomineerde.
Druk uit Amerika
Ondanks lijken EU-lidstaten von der Leyen en haar Europese Commissie liever gewoon voort te laten doen. Zoals gezegd zal ook het Europees Parlement wellicht geen wezenlijke veranderingen brengen. Dan nog is er echter de Amerikaanse president Donald Trump.
Tot nu toe dwong deze de EU reeds om haar plannen voor een digitale belasting te laten vallen, terwijl de VS ook concessies heeft verkregen met betrekking tot de geplande klimaattarief van de EU, CBAM, waardoor landen als Zuid-Afrika gelijke behandeling eisen. Het nieuwe tarief zal waarschijnlijk een zware klap betekenen voor de Afrikaanse economieën. De Presidentiële Klimaatcommissie van Zuid-Afrika schat dat CBAM de Afrikaanse export naar de EU tegen 2030 met 30-35% zou doen dalen, wat neerkomt op een waarde van 1,7 tot 2,1 miljard euro.
Ondanks het handelsbestand dat deze zomer tussen de EU en de VS is overeengekomen, heeft Trump gedreigd met nieuwe tarieven voor de EU, als reactie op de boete van 2,95 miljard euro voor Google. Hij waarschuwde: “We kunnen dit niet laten gebeuren met de briljante en ongekende Amerikaanse vindingrijkheid, en als dit toch gebeurt, zal ik gedwongen zijn een Section 301-procedure te starten om de oneerlijke boetes die aan deze belastingbetalende Amerikaanse bedrijven worden opgelegd, ongedaan te maken.”
De regering-Trump blijft ook de nieuwe digitale regels van de EU - de Digital Services Act en de Digital Markets Act - aanvechten, die zij “Orwelliaans” noemt. Daarbij beschuldigt ze de EU van censuur. Blijkbaar overwegen de VS zelfs sancties in de vorm van visumbeperkingen tegen EU-ambtenaren in verband met de DSA.
Even krachtig is het verzet van de regering-Trump tegen de groene EU-regelgeving die tijdens de eerste ambtstermijn van Von der Leyen, het tijdperk van de “green deal”, werd aangenomen.
Ten eerste is er de nieuwe EU-richtlijn inzake een zorgplicht voor bedrijven – de CSDDD – die bedrijven die handel drijven met de EU, ook Amerikaanse, tal van nieuwe bureaucratische informatieverplichtingen oplegt. De Amerikaanse regering heeft begin oktober een document naar de Commissie gestuurd met het verzoek Amerikaanse bedrijven hiervan vrij te stellen. De Financial Times merkt daarover op dat het Witte Huis in het document de wetgeving bestempelt als “ernstige en ongerechtvaardigde regelgevende overdaad” die “aanzienlijke economische en regelgevende lasten oplegt aan Amerikaanse bedrijven”. Dit was een van de redenen waarom een commissie van het Europees Parlement eerder deze maand heeft gestemd om de richtlijn af te zwakken.
Bovendien maakt de regering-Trump ook bezwaar tegen de nieuwe EU-richtlijn tegen ontbossing. Die werd in feite al door de regering-Biden aangevochten. Deze nieuwe EU-regels verbieden de invoer van goederen als producenten niet kunnen aantonen dat er bij de productie ervan geen bossen zijn gekapt. In september stelde de Europese Commissie voor om de uitvoering van de richtlijn voor de tweede keer uit te stellen, tot 2027 in plaats van 2026, en gaf daarvoor problemen met het IT-systeem als reden op.
Volgens een bron uit een van de lidstaten zou dit echter te wijten kunnen zijn aan druk van de VS en geen verband houden met de sluiting van de handelsovereenkomst tussen de EU en Indonesië, zoals anderen beweren. Handelspartners zoals Indonesië en Maleisië zijn immers grote exporteurs van palmolie en worden daardoor zwaar getroffen door de nieuwe bureaucratische lasten die de EUDR met zich mee zou brengen. Maleisië vindt het daarbij oneerlijk dat zijn imports worden geclassificeerd als “standaardrisico”, in tegenstelling tot de Amerikaanse classificatie van “laag risico”, aangezien de Maleisische ontbossing aanzienlijk is verbeterd, met ngo's die een vermindering van 13 procent vorig jaar erkennen. Net zoals Zuid-Afrika klaagt over de privileges van de VS in het kader van CBAM, ligt ook hier het nieuwe tweeledige systeem voor handelspartners onder vuur. Op die manier heeft Trump niet enkel invloed op EU-regelgeving, maar ook op het handelsbeleid van de EU.
Suicidaal energiebeleid
Ondanks dit alles lijkt het nieuwe werkprogramma van de Europese Commissie voor 2026 te voorzien in “business as usual”, zonder grote veranderingen in het EU-beleid, afgezien van de ‘vereenvoudigingsbeleid.’ Die laatsten laten belangrijke EU-maatregelen die het concurrentievermogen belasten, zoals de ETS-klimaatbelasting, de meeste “green deal”-regelgeving, de AI-wet of de AVG, ongemoeid.
De centrumrechtse EVP zal waarschijnlijk enkele concessies krijgen met betrekking tot de nieuwe klimaatdoelstelling voor 2040 die de Europese Commissie nastreeft, maar de vraag is in de eerste plaats of er überhaupt nog een klimaatdoelstelling moet komen. Naar verluidt weigert de Europese Commissie ook om de uitbreiding van die ETS-klimaattaks naar diesel-en benzinewagens en verwarming op gas op te geven, ook al dreigt dit consumenten met grote kosten op te zadelen.
Vereenvoudigen is goed, maar niet genoeg. Men moet de klimaattaks van de EU afschaffen, aangezien die op zich al bijna twee keer zo hoog is als de totale Amerikaanse gasprijs. Groot chemieconcern INEOS pleit daar nu voor, maar het blijft een politiek taboe, ondanks het feit dat de VS, waar een dergelijk belastingstelsel ontbreekt, er sinds 2005 in geslaagd zijn om de CO2-uitstoot per hoofd van de bevolking relatief meer te verminderen dan de EU.
De situatie is dringend. Zonet werd bekend dat honderden banen sneuvelen bij BASF in Antwerpen. Er is een directe link met het suicidale Europese energiebeleid. De Europese regeringen moeten de Europese Commissie dan ook dringend dwingen om bij te sturen.