Van "we zien wel" naar "we zijn klaar"

Drie pijlers voor een échte cultuuromslag.

(Artikel door Peter De Keyzer, oprichter van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014 van denktank Libera!, zoals oorspronkelijk gepubliceerd op LinkedIn op 4 november 2025.)

In België moet er altijd eerst iets gebeuren vooraleer er iets gebeurt.  Alle grote hervormingen kwamen er niet omdat we hadden geanticipeerd, wel omdat externe druk onhoudbaar werd. De devaluatie van de Belgische frank begin jaren 80? Onder grote druk van Duitsland en IMF. De politiehervorming? Na de ontsnapping van Marc Dutroux en de Witte Mars. Een nieuwe regering na 540 dagen onderhandelen? Nadat markten de langetermijnrente fors hoger stuurden. Strategie zit niet in ons nationale DNA, inertie des te meer. Defensie was helaas het zoveelste voorbeeld in deze rij.

Na de val van de Berlijnse Muur heeft België als geen ander het vredesdividend geïncasseerd. We bouwden onze defensie in drie decennia met 80% af - van 110.000 militairen in 1989 tot amper 25.000 vandaag. Bovendien hebben we nauwelijks een veiligheidscultuur. Waar andere landen massale crisisoefeningen houden of alarmprocedures testen, wordt in België gevreesd dat de bevolking 'angstig zou worden' van weerbaarheidscampagnes. “We zien wel” lijkt wel onze nationale leuze.

Het contrast met Finland is heel groot. Terwijl België na de Tweede Wereldoorlog haar veiligheid uitbesteedde via allianties, bouwde Finland tijdens de Winteroorlog nationale cohesie. Hun concept van ‘sisu’ - doorzettingsvermogen en de ijzeren wil om te slagen - is tot vandaag een cruciaal onderdeel van hun nationale cultuur en weerbaarheid. België leek al die jaren te hebben besloten dat eigen defensie nutteloos is en alle lasten bij de bondgenoten te laten. Tot vandaag?

Vandaag wankelen alle pijlers van onze naoorlogse welvaart: de VS als veiligheidsgarantie, goedkoop Russisch gas en China als gewillige afzetmarkt. Een oorlog aan onze Oostgrens en tal van veiligheidsincidenten in Europa en in België. Hoe zullen we omgaan met deze radicaal veranderde wereldorde? Defensie gaat over veel meer dan militair materieel, het gaat over een mindset. De wil en de daadkracht om voorbereid te zijn op onverwachte omstandigheden.

Voor een echte cultuuromslag zijn 3 pijlers noodzakelijk.

• Strategische Geletterdheid: Jaarlijkse dreigingsanalyses, een expliciete nationale veiligheidsstrategie en een grotere stem van Defensie in het publieke debat.
• Toekomstcultuur: In Strategic Foresighting oefeningen laat Finland experts, militairen, ambtenaren en burgers in scenario-workshops 10 tot 30 jaar vooruitkijken. Zo worden toekomstige crisissen niet ondergaan, maar voorbereid.
• Nationale Weerbaarheid: Die begint bij de burger. Zwitserland heeft een reserve van 120.000 mobiliseerbare militairen. Burgers zijn er verplicht noodvoorraden in huis te hebben. In Zweden bewijst de herinvoering van de dienstplicht dan weer dat dienstplicht een moderne tool is om vaardigheden, cohesie en patriottisme op te bouwen.

Onze defensie moet een metafoor zijn voor de state of mind van België. Ondergaan we op de toekomst of bereiden we hem voor? Tijd voor een shift van “we zien wel” naar “we zijn klaar”.