De grote sanering

België staat voor de grootste sanering in meer dan een generatie. Elke sanering is moeilijk maar de huidige taak is gigantisch. Een paar tips voor de onderhandelaars.

(Artikel door Peter De Keyzer, oprichter van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014 van denktank Libera!, zoals oorspronkelijk gepubliceerd op LinkedIn op 5 oktober 2025.)

Vermijd symbooldossiers 

In de aanloop naar de begrotingsbesprekingen worden voortdurend ballonnetjes opgelaten over waar we het geld moeten vinden. Neem nu de miljonairstaks. Een belasting van 3000 euro voor alle 100000 miljonairs zou jaarlijks zowat 300 miljoen euro opleveren. Het begrotingstekort loopt dit jaar allicht op tot 37,3 miljard euro. We hebben dus een hele week verloren met debatten over het cijfer achter de komma.

Ga voor taboes 

Een sanering die echt veel geld oplevert, is dan ook een sanering die iedereen treft. Durf dan ook taboes aan te pakken: het schrappen van alle uitzonderingen in de BTW zou volgens de Europese Commissie tot 8 miljard euro kunnen opleveren. Denk ook aan het indexeren van het kadastraal inkomen of het belasten van reële huurinkomsten. Het verhogen van het remgeld of het schrappen van een of meer vakantiedagen. Hoe meer mensen getroffen worden en hoe luider het protest, hoe effectiever de hervorming zal zijn.

Kijk naar de regio’s

Door de laatste staatshervorming zitten we met een beleid waarbij voor de regio’s het geld als manna uit de hemel valt. Van wat overblijft, moeten kerntaken als binnenlandse zaken, buitenlandse zaken, justitie en defensie worden gefinancierd. Het gevolg? De regio’s zwemmen in het geld terwijl de federale staat is uitgekleed. In de gewesten krijgen mensen subsidies voor opera, koelkasten of eender welk hobbyproject. Federaal puilen de gevangenissen uit en moeten we krabben om defensie gefinancierd te krijgen. Haal het geld waar het zit: bij de regio’s.

Ga uit van first principles

De begroting kleurt vandaag donkerrood door een jarenlange ontsporing van de uitgaven. Het is een illusie dat het ontstane tekort opgelost kan worden door een eenmalige verhoging van de inkomsten. We hebben dan vooral een koerswijziging die het begrotingsbeleid zelf op een gezonder spoor zet. Een goed principe is dat het verschil tussen werken en niet-werken stelselmatig groter moet worden. Op kortere termijn betekent dat lagere uitkeringen en een groter netto-loon voor wie werkt. Een ander principe is mensen meer verantwoordelijk maken voor hun eigen pensioen. Denk aan het niet volledig indexeren van pensioenen. Met wat zo wordt uitgespaard, kan je de mogelijkheid aan de volgende generatie werknemers om een groter stuk van hun loon belastingvrij te beleggen voor hun pensioen later. Het vooruitzicht van een zelf bijeengespaard pensioen en een minder aantrekkelijk wettelijk pensioen zal langer werken en een grotere eigen verantwoordelijkheid aanmoedigen. Landen als Zweden, Nederland of de VS doen het ons al voor.

Denk aan de taart

We bevinden ons vandaag in turbulente economische omstandigheden. De industrie krijgt zware klappen, de energieprijzen zijn veel te hoog en de vrijhandel staat onder druk. Alle pijlers die onze huidige welvaart ondersteunen, staan vandaag onder druk. Zomaar belastingen verhogen is een slecht idee. De beste manier om meer belastingen op te halen, is zorgen dat de economische taart meer groeit. Bij een groeiende taart kunnen belastingtarieven dalen en kunnen de overheidsinkomsten toch stijgen. Bij een krimpende taart moeten de tarieven telkens hoger. Een grotere taart komt van minder regels, meer ondernemerschap, een efficiënte overheid en meer werken.

Hou moed

Het tekort laten oplopen tot onhoudbare niveaus was makkelijk. Het land klaarmaken voor de toekomst is een nobele maar zware taak. Het kan deze generatie politici een prominente plaats in de geschiedenisboeken opleveren. Maar het zal vandaag door niemand in dank worden afgenomen. Verwacht straatprotest, acties, boze opiniestukken en vlammende editorialen - dat is onvermijdelijk. Laat jezelf zoals Odysseus vastbinden aan de mast om te weerstaan aan de luide zang van de protestsirenes. Toch is er de keuze: tijdelijk protest of binnenkort het IMF over de vloer. Hou moed - de volgende generaties zullen jullie dankbaar zijn.