De figuur Frans Timmermans
Zijn groenlinkse agenda werkt nog steeds door.
(Artikel door Pieter Cleppe, ondervoorzitter van Libera! en hoofdredacteur van BrusselsReport.eu.)
Voormalig Europees Commissaris voor klimaatbeleid Frans Timmermans stapte in Nederland op als leider van GroenLinks–PvdA, na een zware verkiezingsnederlaag. Tot op de dag van vandaag werkt de EU-agenda van de politicus nog steeds door, zoals de steeds verdergaande EU-klimaatdoelstellingen en hogere belastingen op uitstoot, via het ETS EU-emissiehandelssysteem (EU ETS), ondanks de dramatische situatie waarin de Europese chemische sector zich bevindt.
De Nederlandse verkiezingen zorgden opnieuw voor een verrassing. De links-liberale partij D66 steeg fors, en de rechts-populistische Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders kreeg klappen. Een deel van de verklaring daarvoor ligt ongetwijfeld bij de complete mislukking van de uittredende rechtse coalitie waar de partij van Wilders deel van uitmaakte om ook maar enige doortastende maatregel te nemen. Wilders wijdde dit aan de blokkeringspogingen van het christendemocratische NSC, dat volledig uit de Nederlandse Tweede Kamer verdwijnt, nadat het in 2023 nog 20 zetels haalde.
De vraag is nu welke coalitie er kan worden gesmeed. De meeste analisten lijken ervan uit te gaan dat D66 samen met de rechts-liberale VVD, het christendemocratische CDA en het linkse GroenLinks–PvdA een regering gaat vormen. Dat zal echter moeilijker lopen dan sommigen denken.
Vooreerst kreeg GroenLinks–PvdA flinke klappen, dus het is maar de vraag hoe happig ze daar zullen zijn om in een coalitie te stappen. Nog voor de einduitslag bekend was, kondigde lijsttrekker Frans Timmermans aan om ontslag te nemen. Dat kwam geen minuut te laat. De man faalde eerst als Europees Commissaris voor “betere regelgeving” tussen 2014 en 2019 om de Europese regeldrift aan te pak, voor hij zelf tussen 2019 en 2024 als EU-Commissaris voor klimaatbeleid het gezicht werd van compleet doorgeslagen Europese groene regulering, onder meer met de beruchte “Green Deal”.
Ineos waarschuwt
Chemieconcern Ineos waarschuwde al meermaals: “De Europese chemische industrie sterft uit:” Het bedrijf roept om op de Europese koolstoftaks af te schaffen, maar de Europese Commissie wil hieraan vasthouden, en weinig politici lijken zich druk te maken om het verdwijnen van de chemische industrie, die de basis vormt voor alle andere industrie en sterk afhangt van energieprijzen, die de pan uitswingen met dank aan de klimaatpolitiek waarvan Timmermans het gezicht is, met op de achtergrond Diederik Samsom, de voormalige Greenpeace – activist die het beleid van de Europese “Green Deal” uitwerkte op het EC-kabinet van Timmermans.
Timmermans en zijn team waren daarbij belangrijk voor het invoeren van het de facto verbod op de verbrandingsmotor tegen 2035. Oliver Zipse, CEO van BMW, stelde daarover in september: ‘Als de huidige uitstootregels blijven, zal de auto-industrie in Europa halveren.’ Het is wraakroepend dat er nog steeds weinig beweging in dit dossier is.
Ook is er de uitbreiding van die Europese ETS-klimaattaks naar consumenten. Wie met een diesel-of benzinewagen rijdt of met gas zijn woning verwarmt, zal volgens dit onzalige ooit door Timmermans ingevoerde plan honderden euro’s meer per jaar dienen te betalen. Heel wat EU-lidstaten willen het van tafel, maar de Commissie probeert het met alle macht toch nog door te drukken.
De bedenkelijke erfenis van Timmermans laat zich ook nog steeds voelen in het handelsbeleid van de Europese Unie. Onlangs eisten de V.S. samen met Qatar dat de EU de bureaucratische nieuwe CSDDD-richtlijn ofwel afschaft ofwel fors afslankt. Deze richtlijn legt bedrijven die handel drijven met de EU, ook Amerikaanse, tal van nieuwe bureaucratische informatieverplichtingen op. Nog zo’n richtlijn uit het Timmermans-tijdperk is de ontbossingsrichtlijn. Ook die zorgt voor veel spanningen met handelspartners. Nadat de Amerikaanse President Trump gedaan kreeg dat Amerikaanse producten een feitelijke vrijstelling krijgen hiervan, vroegen handelspartners zoals Indonesië en Maleisië hetzelfde. Maleisië vindt het daarbij oneerlijk dat de eigen palmolie-imports worden geclassificeerd door de EU als “standaardrisico”, in tegenstelling tot de Amerikaanse classificatie van “laag risico”, aangezien de Maleisische ontbossing aanzienlijk is verbeterd, met ngo's die een vermindering van 13 procent vorig jaar erkennen.
Daarbovenop is er ook het Europese protectionistische klimaattarief CBAM, nog een reliek uit het Timmermans-tijdperk, dat er op neerkomt dat de EU handelspartners die het eigen suïcidale klimaatbeleid niet volgen met douanetarieven bestookt, inclusief heel wat bureaucratie, ook voor Europese bedrijven. Ook hier wist Trump toegevingen uit de brand te slepen, wat afgelopen zomer dan leidde tot een eis door Zuid-Afrika om eveneens ontlast te worden. Afrikaanse economieën dreigen immers hard te worden getroffen door CBAM. Net zoals met de ontbossingsrichtlijn zorgen de pogingen om handelspartners regels op te leggen voor ongenoegen, dubbele standaarden en gebrek aan vooruitgang om de handel tussen de EU en de rest van de wereld open te breken. India klaagde er onlangs nog over dat het “bijna onmogelijk” is om aan alle EU-regelgeving te voldoen.
Geld naar NGOs, inclusief politieke instructies
Daarbovenop kwam dan nog het zogenaamde “NGO-schandaal”, waarbij naar buiten kwam dat de Europese Commissie jarenlang in het geheim milieu ngo’s zou hebben gefinancierd om te lobbyen voor groene wetgeving, waaronder ook de Green Deal van Frans Timmermans. De Duitse krant Die Welt onthulde daarbij ook dat de NGO’s “in ruil voor financiering volgens de contracten moesten lobbyen en bijvoorbeeld strijden tegen kolencentrales, pesticiden en de vrijhandelsovereenkomst tussen Europa en Zuid-Amerika (Mercosur).” Dit terwijl de Europese Commissie ondertussen aan het proberen was om dat handelsakkoord met het Latijns-Amerikaanse handelsblok Mercosur eindelijk af te ronden. Te gek voor woorden.
Na zijn termijn als Europees Commissaris nam Timmermans de leiding over van de linkse fusie-“beweging” tussen de groenen van GroenLinks en het sociaal–democratische PvdA, die nu wel eens zou kunnen splitsen. Het radicale profiel van Timmermans noopte de leider van de VVD, Dilan Yesilgöz, er dan ook toe te verklaren dat zij het “niet ziet gebeuren” dat haar partij met GroenLinks–PvdA zou gaan regeren. De VVD verloor licht maar veel van de nieuwe kiezers van de partij kwamen van de rechterkant van het politieke spectrum, wat de VVD nog minder happig zal maken om te gaan regeren met GroenLinks-PVDA en de ook naar links neigende partijen D66 en CDA.
Er is dan ook een alternatief voor zo’n “middenkabinet”, en dat is als D66, VVD en CDA aankloppen bij het rechtsconservatie JA21, aangevuld misschien met bijvoorbeeld de BoerBurgerBeweging of de Christenunie, die bij de Christendemocratische familie aanleunen. Om ook een meerderheid in de Eerste Kamer te bekomen, die belangrijk is voor de goedkeuring van de Nederlandse begroting, wordt het nog heel wat complexer en is een soort gedoogsteun door GroenLinks-PVDA misschien wel nodig. De vraag is echter of er veel zal gebeuren de komende maanden. In maart 2026 zijn er alweer lokale verkiezingen, dus in de aanloop naar verkiezingen belangrijke concessies maken is niet aanlokkelijk. Het ziet er dus naar uit dat Dick Schoof nog een tijdje Minister-President van Nederland blijft. Alvast ontsnappen de Nederlanders aan een kabinet Timmermans-I.