The art of the steal
Iran lijkt de lessen van Trump goed te hebben geleerd. Minder sancties, meer handel, meer investeringen, herstelbetalingen, tolheffingen: Iran lijkt er alleen maar op te kunnen vooruitgaan.
(Artikel door professor Marc De Vos, oprichter van het Itinera Institute en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2019 van denktank Libera!, zoals oorspronkelijk gepubliceerd in Trends op 26 mei 2026.)
In zijn boek 'The Art of the Deal' raadt Donald Trump de lezer aan groots te denken, uit te gaan van het slechtste scenario, onderhandelingsopties te maximaliseren, druk als tactiek te gebruiken en bereid te zijn een deal te laten schieten. Iran lijkt de lessen van Trump in elk geval goed te hebben geleerd. De Amerikaanse president blaast al weken warm en koud tegelijk – de ene dag is de vrede nakend, de andere dreigt Armageddon – maar Teheran geeft voorlopig geen krimp. Iran is bereid een deal met de Verenigde Staten op te geven, heeft met de Straat van Hormuz een machtig drukmiddel en leeft sinds de eerste dag van de oorlog in het slechtste scenario: het kan alleen maar winnen.
Aan de vooravond van de Amerikaans-Israëlische aanvallen stond het moorddadige islamitische regime in Iran op de rand van een implosie. Het was economisch in vrije val, de leider was hoogbejaard, de bevolking opstandig. Intussen heeft de oorlog een nieuwe generatie leiders aan de macht geholpen die radicaler is en de bevolking nog meer onderdrukt, veelvuldige executies inbegrepen. Het land is nog meer een ruïne, maar wel een met een nieuw economisch kernwapen: de Straat van Hormuz.
Een kritieke waterweg was vrij en staat nu onder feitelijke Iraanse curatele. Zolang de bedreiging niet volledig weg is, herneemt de normale transit totaal niet. Dat heet asymmetrie en reduceert het conflict tot een oefening om om het langst pijn verdragen. Wie houdt langer vol: Iran of Amerika en de rest van de wereld naarmate een energie- en aanvoerschok toenemen? De impact van de blokkade en contrablokkade rond de Straat van Hormuz zal zich pas binnen een paar maanden echt doen voelen, aldus experts met zicht op voorraden en aanvoerketens. Iran hoeft maar te wachten terwijl de pijn eenzijdig toeneemt aan de andere kant.
Voor de oorlog was de Golfregio stabiel en gingen kritieke landen als Saudi-Arabië voor een economische en culturele renaissance. De oorlog heeft Iran gerestaureerd als een regionale bedreiging die de andere landen moeten bestrijden of accommoderen. Vrede of oorlog, hoe dan ook is de regionale macht van Iran vergroot. Daarenboven kan Iran voortaan de bedreiging van de Straat van Hormuz als stok achter de hand houden. Zijn ballistisch raketprogramma en zijn dronecapaciteit staan ogenschijnlijk ook niet ter discussie. Zodra de oorlog voorbij is, zal het regime in Teheran voorspelbaar herbewapenen.
Dat geldt ook voor het streven naar kernwapens. Een revolutionair regime dat zich existentieel bedreigd voelt, zal koste wat het kost nucleaire capaciteit als ultieme overlevingsstrategie nastreven. Iran wordt dan het Noord-Korea van het Midden-Oosten. Natuurlijk hebben de bombardementen van dit jaar en vorig jaar zijn nucleaire programma fors beschadigd. Maar dat verschaft Iran juist onderhandelingsruimte: het kan toezeggen om gedurende lange tijd geen uraniumverrijking te doen, omdat het daar toch niet toe in staat is. Maar ondertussen kan het wel herstellen en wederopbouwen – de knowhow is er. Tegen de tijd dat verrijking opnieuw mogelijk is, is president Trump al lang geschiedenis.
Voor de oorlog was Iran het doel van zowat de strengste economische sancties ter wereld. Het minimum dat Iran nu mag verwachten, is dat het in ruil voor de pacificatie van de Straat van Hormuz meer economische kansen krijgt. Minder sancties, meer handel, meer investeringen, herstelbetalingen, tolheffingen of andere vormen van retributie: Iran lijkt er alleen maar op te kunnen vooruitgaan – opnieuw. Dat zal het regime toelaten om proxygroepen als Hezbollah in Libanon, de Houthi’s in Jemen en Hamas in Gaza verder te ondersteunen.
Som dit allemaal op en besef: Iran dreigt op een forfaitoverwinning af te steven. Trump zal het anders verpakken, maar dit wordt ‘The Art of the Steal’.