Trump-referendum
Donald Trump staat nergens op de kieslijst, maar hij heeft zichzelf tot inzet van de verkiezingen gemaakt.
(Artikel door professor Marc De Vos, oprichter van het Itinera Institute en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2019 van denktank Libera!, zoals oorspronkelijk gepubliceerd in Trends van 30 september 2026.)
We zijn vijf weken verwijderd van de tussentijdse verkiezingen in Amerika. President Donald Trump overtuigt nog minder dan een derde van de Amerikaanse volwassenen – een dieptepunt. Als de verkiezingen een Trump-referendum worden, komt misschien zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat in Democratische handen. Daarmee zou de rest van zijn presidentschap kunnen verzanden in vetes, hoorzittingen en een afzettingsstrijd, terwijl Trump als een keizer regeert via presidentiële besluiten en veto’s.
Trump staat nergens op de kieslijst, maar de Republikeinse kandidaten kunnen zijn slagschaduw niet vermijden. Bijna twee jaar na zijn herverkiezing moet een nuchtere Amerikaanse kiezer die niet meegaat in de MAGA-cultus vooral desillusie voelen.
Trump garandeerde het einde van de inflatie die het presidentschap van Joe Biden tergde. In plaats daarvan worden de basisbehoeften duurder – benzine en diesel respectievelijk met meer dan 40 en 70 procent sinds 2025. Pijn aan de pomp leidt tot wraak in het stemhokje: het is een ijzeren regel van de Amerikaanse democratie.
Trump beloofde het einde van de ‘eeuwige oorlogen’, maar ontketende de ene militaire actie na de andere. Iran is een blamage. De doorsnee-Amerikaan ligt niet wakker van buitenlands beleid, maar voelt wel het verschil tussen winnen en afgaan. Dat de Verenigde Staten zowaar in een handelsoorlog met Canada verwikkeld zijn, heuse boycots inbegrepen, dreigt in de getroffen staten slecht te vallen.
Trump beloofde de rottende zweer van de Epstein-dossiers uit te knijpen. Er kwam een gedeeltelijke openbaarmaking. Er wordt gefluisterd dat Trump een verder onderzoek afremt en er via voorzitter Mike Johnson voor heeft gezorgd dat het Congres met reces ging, zodat het geen volledige openbaarheid kon organiseren. Epstein is een vlek die Trump maar niet van zijn mouw krijgt – zijn naam staat tienduizenden keren in de fors gecensureerde publieke documenten.
Trump kan de geschiedenis ingaan als de president van de AI-revolutie. Hij gaat voor Amerikaanse dominantie en vertrouwt op de vrije concurrentie tussen de Amerikaanse technologiebedrijven. Amerika leidt de wereld, maar AI is aan beide kanten van het politieke spectrum merkwaardig toxisch. Doorsneekiezers associëren AI met hogere energiekosten, megadatacenters, een mogelijke banenholocaust, een kliek onbetrouwbare multimiljardairs – en jawel, ook nog het einde van de mensheid. Verzet tegen AI verbergt misschien wel een bredere populistische revolte tegen de corrupte, oligarchische praktijken van een Witte Huis dat Amerika op een bananenrepubliek doet lijken.
Inzake migratie heeft Trump zijn woord gehouden. De zuidelijke grens is in decennia niet zo veilig geweest, maar de kostprijs is een deportatiecultuur met een Gestapo-achtige ICE-militie die razzia’s houdt, onschuldige burgers oppikt en zelfs doodt. Dat is bij minderheden in het verkeerde keelgat geschoten, niet het minst bij de hispanics, die zo belangrijk waren voor de herverkiezing van Trump.
In Amerika zijn verkiezingen een rare mix van groot geld, kandidaten en netwerken, gemanipuleerde kiesdistricten, mobilisatie van passieve kiezers – allemaal tegen de achtergrond van de cultuuroorlog die Trump blijft stoken. De Democratische Partij mist nog steeds een nationale figuur en een nationaal verhaal. Trump zal ongetwijfeld afleidingsmanoeuvres uitvoeren – tirades tegen het socialisme, een oorlogje met de pers, al dan niet een doorbraak met Iran, misschien zelfs het contesteren van sommige verkiezingen wegens deze of gene onregelmatigheid.
Trump heeft zichzelf intussen tot inzet van de verkiezingen gemaakt, maar of hij zijn partij daarmee een dienst bewijst, is een vraagteken. Als zijn gok mislukt, is hij een lamme eend die zich met balzalen, triomfbogen, monumenten en cultuurtempels kan bezighouden om zijn politieke erfenis veilig te stellen.