TACO-oorlog
De Amerikaanse vredesdoelen lijken bijna per definitie onbereikbaar, omdat ze voor Teheran existentieel gevaarlijk zijn. Wat noodzakelijk is voor Iran, is onaanvaardbaar voor Israël.
(Artikel door professor Marc De Vos, oprichter van het Itinera Institute en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2019 van denktank Libera!, zoals oorspronkelijk gepubliceerd in Trends op 24 maart 2026.)
'Trump always chickens out’ – Trump trekt altijd zijn staart in – is een observatie die aan de Amerikaanse president kleeft omdat hij zijn wispelturige handelspolitiek versoepelt telkens als de financiële markten negatief reageren. Wanneer belangrijke handelspartners riposteren, zoekt Trump evenzeer het compromis in plaats van de confrontatie, zoals met China en Europa. Ook in de geopolitiek speelt de president vaak blufpoker, om in te binden bij weerstand. Dat deed hij tijdens zijn eerste presidentschap ten aanzien van Noord-Korea en zijn kernwapenprogramma.
Het hoeft dus niet te verbazen dat Donald Trump, terwijl de markten en de economieën kreunen onder de dreiging van recessie en inflatie, vriend en vijand verrast met de melding dat er tussen de Verenigde Staten en Iran “productieve gesprekken” lopen over het afsluiten van een oorlog die hij als een “compleet succes” verkoopt. Misschien is dat het begin van een TACO-deal. Misschien is het een poging tot langdurige vrede voor de hele regio. Misschien is het manipulatie van de publieke opinie om een oorlogsescalatie te legitimeren. We zullen het moeten afwachten.
Veel observatoren ruiken een TACO-geur, omdat Amerika het regime in Iran niet naar het hiernamaals kan bombarderen. Bovendien is de oorlog onpopulair bij de Amerikaanse bevolking, betekent de prijs van brandstof aan de pomp voor veel Amerikaanse gezinnen een ondraaglijke kostenpost van de oorlog en dreigt voor de Republikeinse Partij een bloedbad bij de tussentijdse verkiezingen in november. Allemaal goede redenen om te ‘closen’ en de markten te kalmeren.
Er zijn echter nog heel wat praktische bezwaren voor een TACO-deal. Er is vooreerst de politieke context in Amerika. Als Trump een feitelijke strategische nederlaag moet slikken, ondanks overweldigende militaire dominantie, en die wil verkopen als een grote overwinning, dreigt dat een moeilijke verkoop te worden in pre-electorale omstandigheden. De Amerikaanse publieke opinie zal zich niet zomaar laten paaien, net zomin als zijn politieke tegenstanders.
In essentie moet Trump drie zaken kunnen realiseren. Een: een geloofwaardige degradatie van de Iraanse wapenprogramma’s, zowel het nucleaire als het ballistische. Twee: veiligheid voor de Arabische golfstaten. Drie: een veilige doorgang door de Straat van Hormuz. Nu de onthoofding van het regime in Iran is mislukt, lijken die Amerikaanse vredesdoelen bijna per definitie onbereikbaar, omdat ze voor Teheran existentieel gevaarlijk zijn. Een wapenprogramma dat de ayatollahs het vermogen geeft om de hele regio mee te sleuren en chantage te plegen op de zeevaart, blijkt hun ultieme overlevingsmiddel. Nu Iran zich als een bedreiging voor de hele regio heeft getoond, zal het na de oorlog militair juist sterker in plaats van zwakker willen staan.
En dan is er Israël. De vernietiging van de Joodse staat is de officiële missie van het revolutionaire Iran. De oorlog in Iran is de culminatie van een decennialange strijd die Israël de voorbije jaren glansrijk aan het winnen was. Israël wil regionale hegemonie en zal niet kunnen leven met een Iran dat versterkt uit de oorlog komt. Wat noodzakelijk lijkt voor een geradicaliseerd Iran in overlevingsmodus, lijkt onaanvaardbaar voor Israël. Een deal met Amerika kan dat niet oplossen zonder een aardverschuiving in Jeruzalem.
Tenzij de oorlogskansen keren, lijkt een doorbraak richting vrede een werk van lange adem, met de betrokkenheid van derde partijen die het vertrouwen moeten herstellen en die veiligheid op het terrein moeten helpen te realiseren. Daar zijn de oorlogvoerende partijen, de regio en de internationale gemeenschap nog lang niet klaar voor. Een staakt-het-vuren kan misschien een startpunt zijn. Maar ik gok op een verdere escalatie, hopelijk als middel voor een latere de-escalatie.