NAVO 3.0
Zien we een toekomst voor de NAVO waarin Europese landen steeds meer voor de eigen conventionele verdediging instaan?
(Artikel door professor Marc De Vos, oprichter van het Itinera Institute en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2019 van denktank Libera!, zoals oorspronkelijk gepubliceerd in Trends van 14 juli 2026.)
Zal Ankara 2026 de geschiedenis ingaan als de geboorte van de NAVO 3.0? Dat is de term die in diplomatieke kringen circuleert voor een NAVO waarin Europa meer en Amerika minder gewicht krijgt: een tweede vervelling van de alliantie, na die welke volgde op het einde van de Koude Oorlog.
De eerste NAVO-top in de Turkse hoofdstad stond in het teken van minder Amerika. President Donald Trump kwam, fulmineerde over de zogenaamd onbetrouwbare Europese landen en leiders, dreigde met de terugtrekking van de Amerikaanse troepen uit Europa en legde andermaal een claim op Groenland. Dat zou in het recente verleden tot panische reacties onder de Europeanen hebben geleid. Nu haalden die collectief de schouders op, terwijl ze focusten op de parallelle, tweede NAVO-top: die over de vooruitgang van de herbewapening en de uitbouw van Europese industriële defensiecapaciteit.
De miljarden stromen intussen rijkelijk – samen 139 miljard dollar extra uitgaven sinds de NAVO-top in Den Haag vorig jaar. Het defensie-industrieforum in Ankara leverde naar verluidt meer dan 50 miljard dollar aan nieuwe bestellingen op. Veel daarvan gaat naar de Amerikaanse usual suspects, maar de Europese industrie claimt ook haar deel van de koek. Het Zweedse Saab verdringt Boeing voor de vervanging van het AWACS-radarvliegtuig, Airbus zal transportvliegtuigen leveren aan elf bondgenoten, het Duitse TKMS zal onderzeeërs bouwen voor Canada. Meer Europa, minder Amerika – maar met een taart die voor iedereen groeit. Trump staat erbij, kijkt ernaar en roemt de liefde onder de NAVO-lidstaten.
Als Ankara het begin is van een nieuwe NAVO na Trump, dan staat Oekraïne daarvoor symbool. Europees zelfvertrouwen staat of valt met Oekraïens succes op het slagveld. Evenmin valt een sterke Europese pijler binnen de NAVO te denken zonder de Oekraïense militaire en industriële macht. Oekraïne was in Turkije niet alleen aanwezig, het was er ook belangrijk. De slotverklaring roemt het land voor zijn rol in de trans-Atlantische veiligheid. Dat is nog geen NAVO-lidmaatschap, maar wel een brug naar NAVO-samenwerking…, gebouwd met felbevochten Oekraïense technologische knowhow die zelfs de Verenigde Staten nodig hebben.
Kiev kreeg zowaar voor twee jaar militaire steun toegezegd – samen 140 miljard euro, zonder ook maar één Amerikaanse dollar. En het zal in Oekraïne Patriot-luchtafweerraketten mogen produceren onder licentie, een potentiële technologietransfer van jewelste. De top in Ankara lijkt daarmee een koerswending van Trump zelf te bezegelen. Weg is de praat over een snelle pro-Russische vrede. In de plaats daarvan is er respect voor de krijgskunsten van Oekraïne, en de stilzwijgende erkenning dat deze vuile oorlog vooralsnog zal blijven woeden. Het slotcommuniqué noemt Rusland een langetermijnbedreiging voor de Euro-Atlantische veiligheid en stabiliteit, terwijl het gezamenlijke verdediging onder het fameuze artikel 5 als ‘ijzersterk’ herbevestigt. Het zijn slechts woorden, maar ze staan er wel, nota bene onder Donald Trump.
Als deze kentering aanhoudt, zien we een toekomst voor de NAVO waarin Europese landen steeds meer voor de eigen conventionele verdediging instaan, terwijl Amerika vooral de nucleaire paraplu behoudt. Dat zal gepaard gaan met steeds meer Europese industriële en technologische clustering en met meer gepoolde pan-Europese bestellingen die pakweg 30 procent goedkoper zijn dan puur nationale. Als toekomstige EU-lidstaat zal Oekraïne daarbij een kritieke sleutelspeler worden, minstens de facto geïntegreerd in de NAVO-werking.
Het is nu afwachten of het Rusland van Poetin voor de alliantie nog nare verrassingen in petto heeft. Als er een Russische escalatie of provocatie volgt, zal echt moeten blijken of een sterker Europa ook een sterkere NAVO betekent, ondanks minder Amerika.