De winter van de waarheid
Wanneer Poetin en Trump politiek in het nauw komen, moeten in Europa de alarmbellen afgaan.
(Artikel door professor Marc De Vos, oprichter van het Itinera Institute en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2019 van denktank Libera!, zoals oorspronkelijk gepubliceerd in Trends van 23 september 2026.)
Wordt de vijfde oorlogswinter in Oekraïne de ultieme winter van de waarheid? Aan het front zit de oorlog al maanden in een strategische impasse. Maar onder de oppervlakte zijn verschuivingen bezig die de balans kunnen doen kantelen.
Er woedt een innovatiewedloop in wapentuig, waarin de Russen en de Oekraïners wisselend het voortouw nemen. Rusland scoort nu met drones met jetmotoren en ballistische raketten die het massaal kan produceren. Energie, voedsel, havens, infrastructuur – alles wat civiel en commercieel is in Oekraïne, is intussen vogelvrij. Zal Rusland de bevolking deze winter breken? Zullen de Oekraïners de aanvallen blijven trotseren? Of herstellen nieuwe wapensystemen de luchtafweer en zaaien ze meer vernieling in Rusland?
Achter Oekraïne staat een Europese alliantie die het langer volhoudt dan verwacht, ook zonder Amerikaanse steun. De impasse aan het front duwt de Russische agressie steeds meer het Europese grondgebied op. Jaren van hybride acties – sabotage, cyberaanvallen, propaganda, manipulatie – slaan over in horizontale escalatie: oorlogsvoering buiten Oekraïne. Het regende de jongste weken vijandige drones, verijdelde aanslagen en provocaties in Europa. Eerder vroeg dan laat dreigt een majeur voorval dat de oorlogslogica onverbiddelijk doortrekt.
Wil Rusland de aanvoerlijnen naar Oekraïne treffen? Wil het een incident provoceren dat de NAVO of de Europese Unie in een existentiële doen-we-het-of-doen-we-het-niet-crisis stort? Wil het de publieke opinie intimideren, de solidariteit met Oekraïne ondermijnen en de kostprijs ervan opdrijven? Het Kremlin heeft klaarblijkelijk voor een ramkoers gekozen tegen de Europese ruggengraat van het Oekraïense verzet.
Het Kremlin verkoopt zijn ‘speciale militaire operatie’ als een rechtvaardige oorlog tegen een ingebeelde westerse bedreiging die, sinds Donald Trumps terugkeer, een anti-Europese fobie is. Poetin is ervan overtuigd dat onze democratieën verlekkerd zijn op welvaart en sociale bescherming en het niet lang uitzingen als het pijn doet. Hij wil poken en verdeeldheid zaaien, in de hoop dat we de weg van de minste weerstand kiezen.
De komende maanden bepalen de koers van de oorlog. Met de parlementsverkiezingen achter de rug heeft Poetin de weg vrij voor meer oorlogsinspanningen. Er wordt gefluisterd over 300.000 tot 800.000 extra manschappen, zelfs met een gedwongen mobilisatie. De oorlog heeft Rusland naar schatting al anderhalf miljoen doden en gewonden gekost, meer dan alle Amerikaanse militaire slachtoffers in beide wereldoorlogen. Politiek zit Poetin steeds meer in een positie waarin hij alleen kan overleven door te escaleren.
China blijft de Russische oorlogseconomie steunen met energieaankopen en technologieleveringen, maar de belangrijkste politieke bondgenoot van Poetin heet Donald Trump. Die zit zelf vast in het Iraanse moeras en geeft zowaar Oekraïne de schuld van de hoge dieselprijzen. In november wenken tussentijdse Amerikaanse verkiezingen die afstevenen op een afstraffing voor Trump. Wanneer Poetin en Trump politiek in het nauw komen, moeten in Europa de alarmbellen afgaan.
In Brussel voelt men de bui al hangen. Eind vorig jaar beviel de Europese Unie van een financieringspakket van 90 miljard euro, dat Oekraïne tot eind 2027 overeind moest houden. Nu wordt al gerept van 30 miljard euro extra. De totale Europese steun sinds de start van de oorlog bedraagt ongeveer 200 miljard euro – pakweg 1 procent van onze economische output in één jaar. In veel Europese landen woedt echter een begrotingscrisis en lonkt een nieuwe energiecrisis. De politiek wankelt in Duitsland en in Frankrijk wenken presidentsverkiezingen.
De volgende oorlogswinter dreigt de oorlog echt naar Europese bodem te brengen. Zal het de winter zijn waarin Europa breekt, of juist de winter waarin Europa zich opnieuw weerbaarder toont dan verwacht?