België tegen de rest

Verzet tegen EU-plannen met Euroclear geniet brede ideologische steun.

(Artikel door Pieter Cleppe, ondervoorzitter van Libera! en hoofdredacteur van BrusselsReport.eu.)

België blijft een akkoord blokkeren over de manier om 90 miljard euro steun aan Oekraïne te financieren, ook nadat de Europese Commissie eindelijk de eigen juridische voorstellen hiervoor bekendmaakte. Wat de Commissie wil, is het volgende: Oekraïne voorzien van maar liefst 210 miljard euro, na het besluit van de VS om het land niet langer financieel te steunen om het te helpen weerstand te bieden aan de Russische agressie. Zij wil daarvan 90 miljard euro aan Oekraïne lenen en wil dat niet-Europese landen, als niet-EU-partners, nog eens 45 miljard euro bijleggen.

Om dit te financieren stelt de Commissie voor om bevroren activa van de Russische centrale bank te gebruiken voor een renteloze kredietlijn voor Oekraïne. Het grootste deel van deze activa – ongeveer 140 miljard euro – wordt bewaard bij Euroclear in Brussel, wat betekent dat de Belgische staat aansprakelijk is voor eventuele juridische procedures die Rusland tegen deze regeling zou aanspannen. Aangezien Rusland de activa zou kunnen terugkrijgen als het Oekraïne zou compenseren voor oorlogsschade, zou dit volgens de Europese Commissie niet echt neerkomen op “confiscatie” – maar dat is natuurlijk onzin, aangezien Rusland niet heeft ingestemd met deze regeling.

De Belgische regering protesteert dan ook fors tegen het plan van de Commissie en benadrukt dat zij alleen akkoord kan gaan als er “juridisch bindende, onvoorwaardelijke, onherroepelijke, op verzoek te verstrekken, hoofdelijke garanties” zijn van alle andere EU-lidstaten om de mogelijke gevolgen te dekken, zoals arbitragekosten, rente, verlies van investeringsmogelijkheden en zelfs de “kwantificering van de financiële gevolgen voor het krediet van de Centrale Bank van Rusland”. In een brief aan Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, doet Premier Bart De Wever de voorgestelde herstelbetalingslening af als “fundamenteel verkeerd” en wijst hij er op dat die volgens hem vol juridische en financiële valkuilen zit.

Ook het feit dat EU-lidstaten als Frankrijk, Duitsland, Cyprus en Zweden eveneens lijken te beschikken over miljarden aan bevroren Russische activa, stemt België niet tevreden, temeer daar het onduidelijk is of deze lidstaten de extra belastinginkomsten uit deze bevroren activa ook aan Oekraïne overdragen, zoals België. 

Als alternatief stelt de regering- De Wever voor om de Russische activa onaangeroerd te laten en in plaats daarvan de steun aan Oekraïne te financieren via gezamenlijk uitgegeven EU-schulden. Dit wordt echter verworpen door een grote meerderheid van de lidstaten, vanwege de onmiddellijke gevolgen die dit zou hebben voor hun nationale begrotingen. Een andere optie, niet-terugbetaalbare subsidies die bilateraal door EU-lidstaten aan Oekraïne worden verstrekt, is om dezelfde reden geen optie, aangezien de Europese nationale financiën momenteel niet bepaald rooskleurig zijn.

Schending van het EU-Verdrag

De Belgische minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prevot heeft gewaarschuwd dat doorgaan zonder toe te geven aan de Belgische eisen zou neerkomen op een “faillissement” van België. Hij voegde daar aan toe dat “ze een reeks opties onderzoeken, waaronder, indien nodig, de mogelijkheid om het besluit met gekwalificeerde meerderheid aan te nemen, dat wil zeggen door het Belgische besluit te omzeilen”.

Met haar meest recente voorstel besloot de Europese Commissie in feite om de bezwaren van België te negeren. Daarbij stelt zij niet alleen voor om de Russische activa te gebruiken, maar beweert ze zelfs dat dit kan worden besloten met een gekwalificeerde meerderheid van de EU-lidstaten – 55 procent van de lidstaten die 65 procent van de bevolking van de EU vertegenwoordigen. Met andere woorden, de Europese Commissie vindt dat het mogelijk moet zijn om België bij meerderheid te overstemmen bij een besluit dat volgens de Belgische regering het faillissement van het land riskeert. Dit is volstrekt ongekend en mag dienen als nog meer bewijs van hoezeer de instelling van Von der Leyen volledig “out of control” is.

In dit verband is het voorts interessant dat de Europese Commissie naar verluidt gebruik wil maken van artikel 122 van het EU-Verdrag in combinatie met gekwalificeerde meerderheid om te voorkomen dat één enkele lidstaat – met name Hongarije of Slowakije – zijn veto zou kunnen uitspreken over de verlenging van de sancties tegen Rusland. Deze moeten om de zes maanden worden verlengd en tot nu toe heeft elke EU-lidstaat een vetorecht. De vrees is dat het opheffen van de sancties België wettelijk zou verplichten om de ontbrekende miljarden onmiddellijk aan Rusland terug te betalen, indien het Euroclear-plan van de Europese Commissie zou worden goedgekeurd.

Artikel 122 van het EU-Verdrag is een vaag artikel dat stemming met gekwalificeerde meerderheid mogelijk maakt indien dit nodig is om te beslissen over “de voor de economische situatie passende maatregelen.” Het werd al gebruikt als rechtsgrondslag voor het goedkeuren van het allereerste reddingsplan voor de eurozone, het Europees financieel stabilisatiemechanisme (EFSM), in 2010, waardoor niet-eurolanden financieel aansprakelijk werden voor reddingsoperaties in de eurozone. Ook het Coronaherstelfonds van de EU en het EU-werkloosheidsfonds SURE zijn gebaseerd op artikel 122, evenals het nieuwe defensiefonds van de EU, SAFE, ter waarde van 150 miljard euro. Het Europees Parlement heeft een beroep ingesteld bij het EU-Hof van Justitie tegen de SAFE-verordening, wat wijst op de wankele aard van deze aanpak. Bovendien heeft het Duitse Constitutionele Hof gewaarschuwd voor de wettigheid van het gebruik van artikel 122 als basis voor het Coronaherstelfonds, dat later ook scherp bekritiseerd werd door de Europese Rekenkamer.

Kortom, de aanpak van de Europese Commissie biedt België allesbehalve solide juridische garanties. Bovendien is het, zelfs als men voor deze oplossing zou kiezen, twijfelachtig of de Europese Commissie de wet op deze manier mag omzeilen. “Het is waanzinnig en ik begrijp niet hoe ze denken hiermee weg te komen”, reageerde een hoge ambtenaar van een lidstaat op het voorstel om artikel 122 van het Europees Verdrag te gebruiken om vetorechten te omzeilen, en voegde eraan toe: “Het precedent dat men hiermee schept, kan verstrekkende gevolgen hebben.”

Diepgaande vragen

In reactie op het voorstel van de Europese Commissie ontkende de Belgische premier De Wever dat België als enige tegen het voorstel zou zijn, en zei:  “Dat lijkt misschien zo. Maar ik denk dat veel landen zich niet uitspreken, en ik begrijp ook wel waarom. Ik denk zelfs dat letterlijk iedereen begrijpt dat de vragen die wij stellen rationeel en heel redelijk zijn, en dat men daaraan zou moeten voldoen. De vraag is of men daaraan zal kunnen voldoen, tot op heden is dat niet het geval.” Hij stelde ook dat er nog tijd was tot de EU-top op 18 december, en voegde eraan toe: “wij gaan geen risico's van honderden miljarden op België laden. Vandaag niet, morgen niet, nooit. Ik ben wel in staat enige druk te verdragen.”  

Degenen die per se Oekraïne willen helpen door de bevroren Euroclear-activa in beslag te nemen, dragen de bewijslast om aan te tonen dat dit geen enorme risico’s met zich meebrengt. Rusland zou dit alles juridisch kunnen betwisten in Westerse rechtbanken, die onafhankelijk zijn, om nog maar te zwijgen van arbitragehoven. Rusland zou ook Westerse activa in beslag kunnen nemen als vergelding, of zijn bondgenoten, waaronder misschien China, kunnen aanmoedigen om dat te doen. Niet-westerse investeerders zouden hun activa uit het Westen kunnen weghalen – niet alleen uit België.

Dat alles om Oekraïne hooguit twee jaar extra financiering te geven en te voorkomen dat er rechtstreeks aan Oekraïne moet worden betaald, wat achteraf misschien toch onvermijdelijk wordt. De Europese Centrale Bank heeft bovendien geweigerd het plan van de Europese Commissie te steunen op basis van het verbod op monetaire financiering. Diplomaten van andere EU-lidstaten hebben verklaard dat zij de eisen van België niet kunnen aanvaarden omdat dit de financiële levensvatbaarheid van hun land afhankelijk zou maken van een rechterlijke uitspraak, waardoor zij jaren na het einde van de oorlog in Oekraïne mogelijk blootgesteld blijven aan miljarden euro's aan terugbetalingen. Dan hebben we het nog niet eens gehad over de belangstelling van de regering-Trump voor de miljarden van Euroclear.

Denken de Europese NAVO-landen echt dat ze ermee weg kunnen komen om snel het geld weg te sluizen voordat hun Amerikaanse veiligheidsleverancier dat kan doen? Niet dat het een goed idee zou zijn als Trump een effectieve confiscatie van deze activa zou afdwingen. Er is geen bekend precedent hiervoor. Bevroren Iraakse activa werden gebruikt om de slachtoffers van de Iraakse invasie van Koeweit in 1990 en de Iraanse bezetting van de Amerikaanse ambassade in Teheran in 1979 te compenseren, maar deze aanpak was juridisch solide omdat ze deel uitmaakte van vredesakkoorden na conflicten – respectievelijk een VN-resolutie en een diplomatieke overeenkomst.

“België tegen de rest” is niet bepaald een vertrouwd beeld in de EU-beleidsvorming. De houding van premier De Wever geniet dan ook brede ideologische steun, ook bij de oppositie. De conclusie is duidelijk: als Europese landen Oekraïne willen blijven steunen – een prima idee, gezien de manier waarop westerse militaire steun heeft bijgedragen aan het indammen van de Russische agressie – zullen ze daarvoor moeten betalen. Uiteindelijk is er een alternatief: een coalitie van bereidwillige landen die geld inzamelen voor Oekraïne. Tot nu toe was dit ook de manier waarop Europa Oekraïne heeft gesteund.