AI-stilte
Europa dreigt tussen drie vuren te belanden: afhankelijk voor de AI-fundamenten van de Verenigde Staten, afhankelijk van China voor de industriële en technologische toepassingen, en te verdeeld om de eigen Europese capaciteit te concentreren en op te schalen.
(Artikel door professor Marc De Vos, oprichter van het Itinera Institute en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2019 van denktank Libera!, zoals oorspronkelijk gepubliceerd in Trends van 25 augustus 2026.)
Voor mij is de zomer van 2026 die van de artificiële intelligentie (AI). We zijn een nieuw tijdperk van cyberdreiging ingegaan. Zowel OpenAI, Anthropic als Meta zag de voorbije weken AI-modellen tijdens veiligheidstesten op eigen kracht uit een beschermde zone ontsnappen en bedrijven binnendringen. AI is zijn makers te slim af, slaat op hol en kan alleen maar door anti-AI-AI worden gestuit. Cyber wordt een wederzijdse wedloop van autonome AI dat menselijk inzicht en overzicht overstijgt.
En dan is er de fusie van AI en robotica. Op de jaarlijkse Wereldrobotconferentie in Peking vorige week was de ster geen mensenachtige robot, maar het Chinese AI-model Pelican-Unify. Dat model verenigt begrijpen, redeneren, verbeelden en handelen in één enkel netwerk, voorspelt in beeld wat er gebeurt als het iets zou doen en genereert de beweging in dezelfde rekenstap.
AI vormt de brug tussen de robot en de fysieke wereld, waarbij de humanoïde robot ook mensachtig wordt in het observeren, interpreteren en interageren met de omgeving: de doorbraak voor de veralgemening van robots in ons dagelijks leven.
Amerika voelde de bui blijkbaar hangen, want het heeft eind juli de invoer van buitenlandse mobiele robots in de Verenigde Staten verboden, tenzij die voor minstens 65 procent uit Amerikaanse onderdelen zijn gemaakt. Amerika vreest Chinese inmenging en controle en wil AI-robotica ‘Made in the USA’.
Dat China de Verenigde Staten op de hielen zit, is het derde fenomeen van de AI-zomer. Kimi K3 is het eerste echte ‘frontiermodel’ van een Chinees AI-bedrijf, dat nauwelijks hoeft onder te doen voor de Amerikaanse koplopers. En dat terwijl China geen toegang heeft tot de beste Amerikaanse chips en nauwelijks een achtste spendeert van de fabelachtige investeringen van de Amerikaanse hyperscalers.
De Amerikaanse big tech gaat voor de heilige graal van artificiële algemene intelligentie, China wil de markt van AI-toepassingen bezetten. Beide landen moeten de rest van de wereld overtuigen om voor hun AI-ecosysteem te kiezen. Onder Donald Trump kiest Amerika voor de combinatie van non-regulering en directe overheidscontrole. De bedrijven hollen zo snel mogelijk ongehinderd naar de top, met enkel de president die vermarkting of export kan stoppen, allemaal voor de technologische dominantie die anderen geen keuze laat.
Het antwoord van China kwam ook deze zomer. De World AI Cooperation Organization werd in Sjanghai opgericht door 29 landen die allemaal kiezen voor open modellen, gedeelde toegang en samenwerking – een organisatie tegen de dominantie van Amerika en voor de afhankelijkheid van China.
En Europa in al dat AI-geweld? Begin augustus schatte Goldman Sachs de verwachte wereldwijde AI-investeringen in 2026 op meer dan 1.000 miljard dollar. Minder dan 5 procent daarvan komt uit Europa.
De Europese Unie probeert de lidstaten mee te krijgen. De Europese Commissie kwam eind juli met een meerjarig publiek-privaat investeringsplan van 30 miljard euro voor zeven Europese datacenters, waarbij Europa een deel van de financiering zou dragen. Ter vergelijking: het kersverse Zuid-Koreaanse strategische plan voor chips, AI en robotica wil omgerekend 750 miljard euro investeren.
Europa dreigt tussen drie vuren te belanden: afhankelijk voor de AI-fundamenten van de Verenigde Staten, afhankelijk van China voor de industriële en technologische toepassingen, en te verdeeld om de eigen Europese capaciteit te concentreren en op te schalen.
Dan rest ons enkel ruimte voor minimale soevereiniteit rond kritieke AI-toepassingen, in combinatie met internationale alliantievorming tegen afhankelijkheidsrisico’s. Laat dat uitgerekend de AI-strategie zijn waarvan de Nederlandse regering deze zomer beviel. Dat heet Hollandse nuchterheid. En in België? Daar heerst vooralsnog stilte.