Einde van oorlog lijkt ver weg
De meningen zijn verdeeld over wat de Amerikaanse president Donald Trump tot dusver heeft bereikt met zijn pogingen om vrede te stichten in Oekraïne. Een belangrijk feit lijkt alvast de toezegging, dat de VS Oekraïne veiligheidsgaranties zullen blijven leveren wanneer de oorlog met Rusland voorbij is. Maar is een snel einde aan de oorlog in het belang van Poetin en hoe staat het met de Russische oorlogseconomie? Mogelijk gaan sancties nog een rol spelen en ondertussen blijft de EU Oekraïne met wapens steunen.
(Artikel door Pieter Cleppe, ondervoorzitter van Libera! en hoofdredacteur van BrusselsReport.eu, zoals oorspronkelijk gepubliceerd op Opinie-Z op 25 augustus 2025.)
Trump verklaarde dat de Verenigde Staten de veiligheid van Oekraïne zullen helpen garanderen zodra een vredesdeal gesloten wordt en de wapens zwijgen. Hij zei: “Europa vormt de eerste verdedigingslijn, maar wij gaan ook helpen. Wij zullen betrokken zijn.” Hij maakte daarna wel duidelijk dat het dan niet over grondtroepen zal gaan, maar hoogstens over “steun via de lucht”.
Triomf voor Zelensky
Bojan Pancevski, de Europa-correspondent van de Wall Street Journal, noemt de top van vorige week tussen Trump en Europese leiders in Washington D.C. “een triomf voor Zelensky en zijn Europese bondgenoten”, onder meer door het beloven van veiligheidsgaranties.
Wat doet Poetin?
Een mooie samenvatting, maar de vraag is of een en ander niet te optimistisch is. Na de top waren de signalen vanuit het Kremlin over pakweg een mogelijke ontmoeting tussen Poetin en Zelensky alvast niet positief. Poetin wil liever niet gezien worden met de leider van wat in de Russische propaganda wordt beschouwd als een “illegitiem regime.”
Fundamenteel zal Poetin gebiedsuitbreiding wel belangrijk achten, net als de historische-culturele aspecten van zijn veroveringstocht, maar uiteindelijk is zijn absolute topprioriteit aan de macht blijven. Het feit dat hij na het inlijven van de Krim in 2014 een grote stijging van zijn populariteit genoot – zelfs opposanten als Navalny waren hier ambigu over – zal ongetwijfeld een rol hebben gespeeld bij zijn beslissing om de “speciale militaire operatie” in Oekraïne te starten.
Het aan de gang houden van het conflict is nu voor Poetin het ideale excuus om binnenlandse kritiek op corruptie en wanbeleid te kunnen pareren. Zelfs als Trump dus Kiev zou aanbieden aan Poetin in ruil voor vrede, zou dat minder voordelig zijn voor Poetin dan het lijkt.
Gaat Rusland failliet?
Een blik op de binnenlandse economische situatie in Rusland toont aan, dat er serieuze donderwolken op komst zijn. Joren Vermeersch, een Belgische kabinetsadviseur van de minister van Defensie, legt uit hoe de Russische overheidsbegroting fors in het rood gaat dit jaar:
“Behoudens een mirakel (lees: Poetin die zijn verstand gebruikt en toch een staakt-het-vuren aanvaardt) gaat Rusland dit jaar minstens 5% en mogelijks zelfs 7 tot 8% in het rood. Waarbij opgemerkt: Rusland kan dat begrotingsgat niet financieren via leningen op de internationale kapitaalmarkt. De enige manier voor Rusland om obligaties te slijten is door hun banken te verplichten ze op te kopen tegen extreem hoge rentes (18%). Maar de banken hebben daartoe de benodigde buffers niet meer. Dus creëert de Russische Centrale Bank nieuw geld en leent het hen. Ziedaar één van de reden van de hoge inflatie in Rusland, ondanks een waanzinnig hoge rente: ze drukken er geld bij in een waanzinnig tempo.”
Opmerkelijk genoeg is dit een nieuw fenomeen. In 2024 bedroeg het Russische begrotingstekort slechts 1,7% van het BBP. Daarenboven stijgt de staatsschuld enorm. Opnieuw Vermeersch:
“Rusland hád amper staatsschuld (ze hadden zelfs een stevige oorlogskas van 350 miljard euro, maar die is er ondertussen doorgejaagd). Nu stijgt de staatsschuld razendsnel. De teller staat nu al op 35 tot 40% van het BBP, als je alle verdoken overheidsuitgaven optelt (leningen van Russische Centrale Bank aan Russische banken om obligaties op te kopen + de enorme als leningen vermomde subsidies aan het militair-industrieel complex), een in Rusland veel gebruikte truc om de defensie-uitgaven artificieel laag te houden en zo de begroting op te smukken.”
Samengevat: Aan de ene kant mag dit conflict voor Poetin nog wel wat blijven duren om de aandacht af te leiden van de binnenlandse problemen. Aan de andere kant zorgt de oorlog wel voor steeds grotere economische uitdagingen voor zijn regime.
Westerse sancties
De westerse sancties hebben daar zeker een rol in gespeeld, hoezeer Rusland er ook in geslaagd is alternatieve routes te vinden om de eigen grondstoffen te slijten.
Het lijkt dat er op dit vlak wel iets aan het veranderen is, al is het nog wat vroeg om dit vast te stellen. De Russische inkomsten uit fossiele brandstoffen zijn in het tweede kwartaal van 2025 met 18% gedaald ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar — het laagste kwartaalcijfer sinds de invasie van Oekraïne.
De laatste tijd was Trump minder expliciet over het opvoeren van sancties, maar na de topontmoeting maandag beweerde de Franse president Emmanuel Macron wel dat Trump bereid is sancties op te leggen “als Rusland niet meewerkt”. “Er zijn ook secundaire sancties op tafel gelegd”, voegde hij eraan toe, daarbij verwijzend naar de invoerheffingen op India.
India
Trump verhoogt de laatste tijd inderdaad de druk op India, en niet enkel in het kader van zijn handelsoorlog. De Amerikaanse Minister van Financien Scott Bessent dreigde verleden week met hogere douanetarieven om India onder druk te zetten geen zaken meer met Rusland te doen als het Russische olie blijft kopen.
Het probleem met sancties
Fundamenteel is het de vraag of het verstandig is om dergelijke druk uit te oefenen op India. Willen we het land in de armen van een Chinees-Russisch blok duwen? Ook westerse landen kopen nog steeds Russische energie. EU-landen zoals België kopen bijvoorbeeld 51% van alle Russische export van LNG-gas. De EU is ook nog steeds de grootste koper van Russisch pijplijngas. Het koopt daarvan 37%, wat meer is dan China (30%) en Turkije (27%).
In haar boek met de titel “Backfire” gaat de Franse beleidsanaliste Agathe Demarais dieper in op het beleidsinstrument sancties. Zij geeft daarin een overzicht van de onbedoelde neveneffecten van moderne – Amerikaanse -sancties en exportcontroles, waarbij zij ook de innovatieve technieken beschrijft waarmee regimes dergelijke sancties ontwijken. Daarbij geeft ze aan dat er wel degelijk economische schade is in Rusland, maar de vraag is dus of dit uiteindelijk wel gevolgen zal hebben voor de oorlogsmachine van Poetin.
In september 2024 schreef ze daarover dat het plan in 2022 van het Westen om in Rusland een betalingsbalanscrisis te veroorzaken door de reserves van de centrale bank van het land te bevriezen “mislukt” is, en dat dit “al na een paar weken duidelijk was”:
“Doordat Moskou olie en gas bleef verkopen, bleef de lopende rekening van het land een stevig overschot vertonen, wat de inspanningen van de centrale bank om de schatkist aan te vullen met (nog niet bevroren) reserves ondersteunde. (…) De les hier is dat het bijna onmogelijk is om een betalingsbalanscrisis te veroorzaken in een land dat een enorm overschot op de lopende rekening heeft.”
Toegegeven, misschien zal het nu anders lopen, maar als sancties al niet hielpen om Cuba, Venezuela, Libië of het Irak van Saddam Hoessein in het gareel te doen lopen, zou het historisch uniek zijn als dit met het Poetinregime wel lukt.
“Magnitsky"-sancties dan maar?
Misschien wel nuttig zijn zogenaamde “Magnitsky” – sancties tegen specifieke individuen die betrokken zijn bij ernstige mensenrechtenschendingen of corruptie. Gezien de enorme migratiedruk op het Westen, zou het een evidentie moeten zijn dat de eersten die geweerd worden van het grondgebied van Westerse landen belangrijke figuren zijn van regimes die verantwoordelijk zijn voor de grootscheepse emigratiegolf naar het vrije Westen.
In de praktijk lijken ook dergelijke sancties echter niet al te veel succes te hebben. Een specifiek probleem is dat het juridisch niet altijd evident is om de juiste personen aan te duiden, waarbij er ook al eens een loopje wordt genomen met de correcte procedures. Verleden jaar won een Russische oligarch een rechtszaak tegen de EU hierover.
Ook niet-Russen riskeren sancties. Zo werd de Nederlandse oliehandelaar Niels Troost gesanctioneerd. Zijn vermogen, en dat van zijn bedrijven, werd bevroren omdat hij Russische olie boven de plafondprijs verkocht. Troost beweert te zijn misleid door een Amerikaanse zakenpartner, Gaurav Srivastava, die hem zou hebben wijsgemaakt een geheim agent van de CIA te zijn, wat Troost zou helpen om toch zaken met Rusland te kunnen blijven doen. Troost stelt dat hij om die reden dacht de steun van de Amerikaanse regering te hebben gehad om het prijsplafond te mogen negeren.
Het lijkt ietwat naïef voor een oliehandelaar met 30 jaar ervaring. Men zou denken dat Troost op zijn minst om een vergunning zou willen zien of om een ontmoeting met een ambtenaar zou vragen. Tot nu toe faalde zijn juridische verdediging tegen de beschuldigingen dat hij willens en wetens sancties heeft overtreden. In april 2025 heeft het Britse handelsregister Companies House hem op grond van de Britse sanctie- en antiwitwaswetgeving gediskwalificeerd. In de eerste plaats is het feit dat iemand je ertoe aanzet de wet te overtreden natuurlijk geen rechtvaardiging voor die overtreding.
In elk geval liep de samenwerking tussen Troost en Srivastava spaak in mei 2023, wat gevolgd werd door een hele reeks strafrechtelijke en civiele rechtszaken, in de VS, Zwitserland en de Verenigde Arabische Emiraten. De strafrechtelijke aanklacht van Troost in Genève werd verworpen en het Hooggerechtshof van India beval een krant om de identiteit bekend te maken van de financier van een artikel dat volgens Srivastava onderdeel van een lastercampagne was. Hij werd in het artikel neergezet als een “nep-CIA-spion” die zou hebben beweerd een geheime Amerikaanse vergunning te hebben voor transacties die onder sancties vallen. Het geeft aan hoe complex het is om uit te maken wie al dan niet onder dergelijke “Magnitsky” – sancties moet vallen.
Alternatieven om Oekraïne te helpen
Ook andere methoden om Oekraïne te helpen, zoals het bevriezen van Russische tegoeden, doet vragen oproepen. Het kan wel eens de status van het Westen als een veilige haven voor eigendom ter discussie stellen, en pakweg Arabische of Aziatische vermogenden doen twijfelen of het wel een goed idee is om hun eigendommen door het Westen te laten bewaken.
Valérie Urbain, de ceo van Euroclear, het Belgische bedrijf dat de Russische activa aanhoudt, waarschuwt dat de “doos van Pandora” kan opengaan als men hiermee niet oplet. Ze stelde in juni dat dit zo is “onder meer omdat we aansprakelijk zijn voor de Russische tegoeden op onze balans. Het mag niet gebeuren dat die cash in beslag wordt genomen en wij alleen achterblijven met de aansprakelijkheid, met de juridische gevolgen. Dat zou zelfs een systeemrisico kunnen vormen voor de financiële markten.” Ze voegt er aan toe: “Alles moet dus in een correct juridisch kader gebeuren. Net dat trekt internationale spelers aan om in Europa te komen investeren. We moeten daar rekening mee houden. Alles moet heel gecontroleerd verlopen, zeker nu Europa voor enorme uitdagingen staat op het gebied van vergrijzing, duurzaamheid en defensie.”
Over sancties en onderhandelingen zijn er veel meningsverschillen, maar vriend en vijand zijn het erover eens dat de westerse militaire steun Oekraïne in elk geval heeft geholpen bij de eigen verdediging. Indien Poetin dus alle vredespogingen blijft afblokken, is de bewapening voor Oekraïne opdrijven dus de evidente weg die westerse landen moeten volgen als ze een optie zoeken die al werkte in het verleden.
De kritiek hierop is of dit het Westen niet in een rechtstreeks conflict met Rusland zou sleuren. Voorstanders stellen dat Poetin tot nu toe steeds enkel gebluft heeft in dit verband. In elk geval moet men de grootste voorzichtigheid aan de dag leggen, en moet men alle wapenleveringen kritisch bekijken, net als de blijvende problematiek van corruptie in Oekraïne. Wil het land bij het Westen horen, dan moet het zich als westers land gedragen.