Een heuse wereldoorlog
De oorlog die heel het Midden-Oosten meesleurt in het conflict wordt een heuse wereldoorlog, op economisch en op strategisch vlak.
(Artikel door professor Marc De Vos, oprichter van het Itinera Institute en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2019 van denktank Libera!, zoals oorspronkelijk gepubliceerd in Trends op 7 april 2026.)
Terwijl ik dit schrijf, nadert een nieuwe deadline die Trump aan Iran, aan zichzelf en aan de wereld heeft opgelegd: bevrijd de Straat van Hormuz of we bombarderen Iran terug “naar het stenen tijdperk” – een hallucinante quote uit zijn tv-toespraak aan de Amerikaanse natie. Trump is in staat om in één adem zowel koud als warm te blazen, en alles daartussenin. Hij kondigt de hel op aarde aan, terwijl hij een grote deal vlakbij noemt. Afwachten. Maar intussen wordt de oorlog die heel het Midden-Oosten meesleurt in het conflict een heuse wereldoorlog, op economisch en op strategisch vlak.
De grootste winnaar van die wereldoorlog heet Rusland. 2026 leek het jaar van de economische waarheid te worden voor Moskou, het jaar waarin de tol van Oekraïne eindelijk zou gaan wegen op de legitimiteit van het Poetin-regime. Maar zie, een prijsschok en een aanvoerschok later, en Rusland kan vrij en duur zijn olie en gas verkopen – een verwachte meeropbrengst van tientallen miljarden dollars. Rusland wordt een onmisbare partner in de wereldeconomie. Het ondersteunt Iran actief met inlichtingen en technologie tegen Amerikaanse troepen. Amerika vergooit in Iran materiaal dat voor Oekraïne had moeten dienen. Trump had het niet beter kunnen spelen, mocht hij een Russische spion zijn geweest.
China scoort eveneens, vooral door afzijdig te blijven. Het toont zich betrouwbaar. Het surft op een grote strategische olievoorraad om zijn economie te steunen, terwijl de rest van Azië kreunt onder de schaarste. Zijn overcapaciteit in groene technologie zal nog meer landen aanspreken als alternatief voor fossiele brandstoffen. Het leert van Iran hoe het een zee-engte kan blokkeren – rond Taiwan. En het ziet dat Amerika afwezig is, en dus verzwakt is, in de Indo-Pacific. Geopolitiek, economisch, technologisch en militair is Iran voor China een geweldige opsteker. Benieuwd naar hoe de aankomende top tussen Xi en Trump zal verlopen.
Europa is helaas de grote verliezer. Het conflict met Iran veroorzaakt een tweede energieschok voor de al gehavende Europese economie, potentieel een existentiële bedreiging voor de energie-intensieve industrie op Europese bodem. Winst voor Rusland betekent verlies voor Europa en in Oekraïne. De oorlog daar wordt nog langer, erger en duurder – en dat is het beste scenario.
Europa is ook andermaal zijn eigen vijand. Aan de ene kant heeft het zowaar de moed gehad om nee te zeggen tegen het Amerikaanse verzoek om deel te nemen aan de gevechten – een eerste collectieve nee sinds de terugkeer van Trump. Aan de andere kant laat het de Verenigde Staten wel zijn legerbasissen in Europa als uitvalsbasissen gebruiken. Donald Trump is woest en bedreigt andermaal de NAVO, terwijl de rest van de wereld Europa vooral medeplichtig vindt. Europa durft opnieuw niet echt te kiezen en opteert daarmee voor een dubbel verlies.
Natuurlijk gooit Amerika in Iran zijn eigen ruiten in. Militair toont het zijn ongenaakbare macht, zijn onvervangbaarheid als beschermheer van Israël en de Golf. Maar dat zijn de bittere vruchten van afhankelijkheid die vooral met een tanend verlies aan toekomstige Amerikaanse invloed worden betaald.
De lange termijn zal vooral afhangen van de vrede na de oorlog. De Straat van Hormuz als een Iraanse tolweg, een verarmd maar geradicaliseerd Iran, nieuwe brandhaarden van terrorisme of bezetting rondom Israël, destabilisatie van Libanon en Syrië: dat zijn de duivels die Trump al ontketend heeft. Hij kan ze negeren, hij kan ze verwijten aan andere landen, maar als hij ze niet uitdrijft, beleeft Amerika een afgang – moreel en geopolitiek. Dan dreigt de inval in Iran de geschiedenis in te gaan als de definitieve neergang van het wereldleiderschap van Amerika na het einde van de Koude Oorlog.